Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji
Data publikacji: 01.04.2025 r.
Przedstawiamy miniporadnik, jak uczyć w szkole samodzielnej, niezależnej analizy i wyciągania wniosków, tak by wychować świadomych i odpornych na manipulację obywateli
Myśląca krytycznie osoba jest świadoma swego miejsca w świecie, rozumie przyczyny i skutki zachodzących zdarzeń, działa roztropnie i zna wagę aktywności obywatelskiej dla wspólnego dobra. Myślenie krytyczne jest również kluczowe dla satysfakcjonującego funkcjonowania w wymiarze jednostkowym. Jednakże nie jest dane od urodzenia i trzeba się go nauczyć, dlatego kształcenie tej kompetencji stanowi jedno z podstawowych zadań współczesnej edukacji. Oto kilka wskazówek dla nauczycieli rozumiejących wagę kształcenia krytycznego myślenia:
Oto przykłady
POMYŚL – PRZEDYSKUTUJ – PODZIEL SIĘ WNIOSKAMI
Uczniowie samodzielnie analizują problem, po czym dyskutują nad zagadnieniem w parach, a następnie rozmawiają na forum klasy. Ten schemat można wykorzystywać w każdym momencie lekcji: po przeczytaniu
/wysłuchaniu tekstu, postawieniu pytania, zasugerowaniu problemu.
3-2-1 MOST
Uczniowie notują swoje trzy myśli/skojarzenia związane z kluczowym zagadnieniem, następnie odpowiadają w jego kontekście na dwa pytania : „Co mnie nurtuje?” i „Czego chciałbym/chciałabym się dowiedzieć?”. W kolejnym kroku formułują metaforę wyjaśniającą, czym jest analizowane pojęcie. Tej procedury można użyć na początku lekcji do wstępnej eksploracji danego tematu, a także po zakończeniu pracy nad nim w celu ewaluacji własnego uczenia się.
GAŁĄZKA LOGICZNA
Uczniowie czytają tekst, parafrazują go, po czym tworzą łańcuch wydarzeń połączonych związkami przyczynowo-skutkowymi, korzystając z grafu gałązki logicznej. Gałąź ma swój początek na dole i tak jak drzewo rośnie w górę. Na koniec odczytują zapisy na gałązce, używając słów „jeśli – to”. Procedura służy do przeanalizowania tekstu, organizacji i omówienia najważniejszych wydarzeń.
DRABINA METAPOZNANIA
Uczniowie, posługując się kolejnymi szczeblami drabiny, odpowiadają na pytania: „Czego się nauczyłem /nauczyłam?”, „Jak się tego nauczyłem/nauczyłam?”, „Dlaczego to jest ważne?”, „Gdzie mogę to wykorzystać?". Schemat ten uruchamia proces myślenia o własnym myśleniu, służy automonitorowaniu i planowaniu kolejnych kroków działania
Warto pamiętać, że im częściej uczniowie myślą krytycznie podczas lekcji, tym bardziej świadomymi obywatelami się stają – odpornymi na manipulacje i gotowymi, by samodzielnie rozwiązywać problemy własne i społeczności, w której żyją.
Autorka: dr hab. Marzenna Nowicka – prof. UWM